Selasa, 02 Juli 2013

Cerkak



KRESNANE KARTIKA


“Apa kuwi?? Swara apa?”
“cuiiiii..tt,,cuiiii…ttt….duer….”
“Sapa? Tangan sapa iki?”
“Duh, ing ngendi iki?”
Kabeh peteng, amung ening tanpa swara..tanpa daya. Amung ana alang-alang. Mabit mangiwa manengen katiyup bayu..
“Bayu?!”
“Ya, bayu..iku bayu..”
***
 “Dhewekan, Mas?”
Dumadakan keprungu pitakonan, mbuyarake angenku. Langit katon resik ing wayah iki. Nora ana mendhung, amung lintang-lintang kang abyor ing tawang. Hawa adem angrasuk raga agawe tentrem. Apa maneh bocah wadon kuwi teka. Nambah tentreming atiku.
“Dakkancani oleh ora, Mas?”
“Mangga... Oya, bar saka ngendi?”
“Saka omah..”
Saben bengi aku seneng nyawang langit. Apa maneh nek ana candra kang purnama, kaya bengi iki. Rasane ayem bisa andeleng awang-awang. Semana uga bocah wadon iku, iya seneng nyawangi langit. Iku mau bisa gawe aku tansah eling lan nambah rasa sokur marang Gusti.
“Mas, kok ana lintang kang katon abang lan biru? Sakngertiku amung kuning utawa putih..”
“Mm, nek katon abang tegese lintang kuwi tuwa umure. Dene biru utawa putih tegese isih enom..”
“Coba sawangen lintang kae. Kae lintang kasenenganku..”
“Iya, Mas.. Lintange apik, awerna biru, terang sisan..”
“Nek aku sing kae, Mas. Werna abang, gumebyar..”
Nyawang esem manise, ditambah praupane kang bungah agawe atiku tambah deg-degan. Rasane aku kapengin ngrangkul kartikaku kenceng-kenceng, supaya tansah gawe teranging suksmaku kang kebendu sepi.
Dumadakan saka sisih kidul ana lintang tumiba. Kartika kang ngonangi seneng banget. Dheweke nggegeri karo narik-narik klambiku. Ngajaki make a wish, nanging aku ora percaya kaya ngono. Dheweke tetep kukuh. Huh, gelem ora gelem aku ngiyani. Andeleng praupane kang bungah gawe atiku uga seneng.
“Njaluk apa, Ka?”
“Aku kapengin ing mbesuke bisa nyawang lintang bareng maneh.”
Keprungu kandane iku, aku kaget. Apa karepe ngomong kaya mangkono. Aku takon kenapa. Dheweke semawur menawa sesuk esuk arep menyang negara manca, jalaran bapake kang kudu tugas mrana. Atiku rada cuwa, nanging dheweke semaya ora bakal lali karo aku. Dheweke bakal kirim layang.
***
Amplop kanthi gambar kembang sakura lan lintang tumiba, daktampa esuk iki. Nalikane, atiku kumeser. Apa iki layang saka Kartika. Banjur dakwaca. Dheweke nulis kaya apa kahanan ing kana. Jare nyawang lintang ana kana luwih katon endah, katon nyenengake. Dheweke kapengin nyawang lintang bareng aku. Sawise maca, atiku rada lega. Jalaran 5 sasi tanpa kabar, aku wedi yen dheweke lali marang aku.
“Hayo!! Isih nglamunake sapa, Mas?”
“Ah, Bayu,, ngrusohi bae..”
“Lha salahe nglamun bae.. Ora apik, yen kesambet piye?”
“Arep kesambet apa? Setane rak ya awakmu ta?! Haha...”
“Asem ik..”
“Mau layang saka Kartika ya? Apa isine, Mas?”
“Iya, dheweke amung nulis yen dheweke apik-apik bae..”
“Masa amung nulis ngono? Ora nulis yen kangen karo sampeyan?”
“Wkwkwkwk... Ya wislah, aku mangkat dhisik Mas.”
“Ya kana, ning dalan ati-ati..”
Sokurlah, awakmu isih eling marang aku, Ka. Wengi iki apa awakmu iya nyawang lintang. Wengi iki rasane aku kapengin nyawang bareng ana kana. Dhuh, pikirku lan atiku cambur bawur ngangen-angeni ana kana.
***
Arep rong taun mlaku, aku lan Kartika kirim-kiriman layang. Saben amplope mesthi kanthi gambar kembang sakura lan lintang. Atiku seneng rasane, dina iki aku arep nampa layang saka dheweke maneh. Jalaran dheweke semaya yen candrane arep purnama mesthi kirim layang. Dina iki (wengi) candrane purnama. Aku ngarep-arep tekaning pak pos kang anggawa layang saka Kartika. Nganthi awan iki layang saka dheweke durung teka-teka. Saiki wis wayah sore, nanging layange uga durung teka. Ing wengi iki aku nyawang lintang.
“Dhuh lintang, ana apa karo dheweke?”
“Kena apa durung ana kabar saka dheweke?”

Senin, 01 Juli 2013

Serat Wirid

WEWEJANGE PARA WALI


Sajroning dhadha iku ati, saantaraning ati iku jantung, sajroning jantung iku budi, sajroning budi jinem, sajroning jinem iku suksma, sajroning suksma iku rahsa, sajroning rahsa iku ingsun, ora ana Pangeran, ananging ingsun.


Sastra Jawa Klasik dapat memberikan khasanah ilmu pengetahuan yang beraneka ragam. Di dalamnya mengandung ide-ide atau gagasan-gagasan berbagai macam pengetahuan tentang alam semesta, menurut persepsi budaya masyarakat bersangkutan, ajaran moral, fisafat, keagamaan, dan unsur-unsur lain yang mengandung nilai-nilai luhur (Tashadi,1991:3-4).
Sejalan dengan berkembangnya jaman, karya-karya sastra Jawa hampir tak tersentuh oleh para pewarisnya. Hal ini dimungkinkan karena aksara pengantar yang digunakan dalam penulisan naskahnya. Banyak karya sastra Jawa lama tertulis dalam  naskah dengan aksara-aksara yang sulit dimengerti. Naskah-naskah tersebut semuanya berupa tulisan tangan dengan bahasa daerah pada saat itu. Kadangkala ada yang ditulis dalam huruf Arab atau huruf latin. Sedangkan aksara-aksara maupun bahasa-bahasa tersebut tidak lagi dipelajari dalam dunia pendidikan Indonesia. Oleh karena itu, generasi muda jaman sekarang, sejalan dengan adanya globalisasi, kesulitan dalam melestarikannya.
Wirid menurut KBBI berarti dzikir, bacaan sesudah shalat. Menurut ahli sastra, wirid berarti bacaan (ajaran) pesantren yang berkaitan dengan tassawuf.

Kebaikan Kurawa

            Hampir tiap orang pasti mengetahui kisah Baratayudha dan dapat menjawab pertanyaan “Bagaimana watak Kurawa?” dan pasti 100% akan menjawab jahat, buruk, jelek, liar dan sebagainya. Lalu apakah itu berarti bahwa orang yang berwatak Kurawa penjahat? Apakah saat kita berlaku seperti Kurawa disebut jahat? Ada pendapat bahwa baik dan buruk itu masalah moral, tapi ada pendapat lain bahwa baik dan jahat tergantung pada tujuan dan maksud serta hasil akhir yang terjadi. Mungkinkah pada diri Kurawa, walau sedikit, terselip hal-hal baik?

Jumat, 28 Juni 2013

Geguritan



DELENGA NGISOR

dhuh kaki, praja nora royo-royo
dhuh nini, saiki bhumi katon loyo
ing lakune kala kang saya banter
wengi sansaya wengi
aja mung mangan enak, banjur pakan diguwak
aja mung urip kepenak, banjur rasa diguwak
dhuh kaki, delenga kae sing turu
dhuh nini, delenga kae sing mangan
ngemis, makarya tanpa gengsi
nggosek pangan kanggo urip
padha delenga sing urip ana pinggir dalan
weteng padha luwe
bocah tetangisan, netesake rah
padha delenga
celakna mripatmu, buka kupingmu
nora apa kaya Qorun, ning aja dadi Qorun
nora apa kaya Duryudana, ning aja kaya Duryudana
dhuh kaki, dhuh nini
gaweya endahing esem esuk
piwelingku, delenga ngisormu





Semarang, 2010

Senin, 17 Juni 2013

Lakon Subali-Sugriwa (ringkes)


Bathara Naradha manggihi Raden Subali dalah Raden Sugriwa. Kekalihipun kautus mejahi Patih Lembusura lan Prabu Maesasura ing Kiskendha. Awit saking Lembusura minggah dhateng Suralaya nyuwun mantasaning Dewi Supraba kaliyan Dewi Tara. Subali lan Sugriwa sagah, lajeng bidhal.
Patih Lembusura nampi praptanipun Subali lan Sugriwa. Perang kadadosan. Lembusura pejah kinepruk arga dening Subali. Lajeng Subali lan Sugriwa nglurug dhateng guwa. Kekalihipun kandheg jalaran lawang guwa katutup sela. Subali ndhawuhi rayinipun supados nengga lawang guwa. Dene Subali mlebet ngliwati urung-urung. Menawi mangke mili getih abrit saking guwa ateges Maesasura pejah. Menawi pethak ateges Subali ingkang gugur, Sugriwa kadhawuhan supados guwa enggal dipuntableg.
Ing lebetipun guwa, Subali tandhing Maesasura ingkang nitih Jathasura. Menawi Maesasura pejah dipunlangkahi Jathasura saged gesang malih, semanten ugi menawi Jathasura pejah. Subali muntab, kekalihipun kaedu kumba. Getih mblabar wor kaliyan uthekipun ingkang pethak.
Sugriwa sumerep saking guwa mili getih abrit campur pethak. Piyambakipun nginten Subali lan Maesasura gugur, guwa enggal dipuntableg. Lajeng piyambakipun minggah kahyangan saprelu lapur bab pejahipun Maesasura. Subali medal guwa mawi ndhupak sela ingkang nableg. Nyumerepi Sugriwa boten wonten, piyambakipun nyusul dhateng kahyangan. Ing ngrika, Subali muntab ngertos Sugriwa kadhaupaken kaliyan Dewi Tara. Subali nyuwun pangadilan. Bathara Guru paring pangadilan. Subali kaparingan lintu aji pancasonya ugi kadhawuhan nata ing negari Kiskendha. Nanging negari kapasrahaken dhateng ingkang rayi.



Bathara Naradha menemui Raden Subali dan Raden Sugriwa. Keduanya diutus untuk membunuh Lembusura dan Prabu Maesasura di Kiskendha. Hal tersebut dikarenakan Lembusura mendatangi Suralaya dan membuat onar serta meminta Dewi Supraba dan Dewi Tara, bidadari kahyangan, untuk dijadikan istri. Subali dan Sugriwa menyanggupi. Berangkatlah mereka menuju Kiskendha.
Kedatangan Subali lan Sugriwa disambut Patih Lembusura. Terjadilah perang di antara kedua pihak. Lembusura mati seteleh dihantam gunung oleh Subali. Kemudian Subali dan Sugriwa mencari Maesasura menuju sebuah gua. Langkah keduanya terhenti setelah mengetahui mulut gua tersebut terhalang batu besar. Subali menyuruh adiknya berjaga di mulut gua sedangkan Subali sendiri memasuki gua melalui celah batu. Ia berpesan kepada adiknya apabila nanti mengalir darah berwarna merah dari dalam gua berarti Maesasura mati. Namun, apabila mengalir darah berwarna putih berarti dirinyalah yang mati maka Subali harus segera menutup gua tersebut agar Maesasura tidak keluar.
Di dalam gua, Subali tanding melawan Maesasura yang menunggangi Jathasura. Maesasura mati namun dapat hidup kembali setelah  dilangkahi Jathasura, begitu pula sebaliknya jika Jathasura mati. Subali marah dan sangat kesal karena keduanya sulit mati. Akhirnya, Subali menghantamkan kepala Maesasura dan Jathasura satu sama lain. Darah mengalir bercampur dengan otak mereka yang berwarna putih.
Sugriwa yang berada di luar mengetahui darah merah bercampur putih mengalir dari dalam gua. Ia mengira sang kakak dan Maesasura telah gugur dalam perang. Sesegera mungkin ia menutup mulut gua. Setelah itu, ia naik menuju kahyangan dengan tujuan untuk memberikan kabar gugurnya Maesasura dan sang kakak.
Subali kaget gua telah tertutup. Segera ia keluar dengan menendang batu besar yang menutupi. Mengetahui sang adik, Sugriwa, tidak ada ia marah dan langsung menyusul ke kahyangan. Di sana kemarahan Subali memuncak setelah mengetahui sang adiklah yang mendapatkan penghargaan dengan disandingkan (menikah) bersama Dewi Tara. Subali menuntut keadilan. Bathara Guru mengabulkannya. Subali diberi ganti aji pancasonya dan menjadi raja memimpin negara Kiskendha. Tetapi, tampuk kepemimpianan negara ia serahkan kepada sang adik.